PODSTAWY PRODUKCJI LEŚNEJ
ĆWICZENIA I
1. Selekcja pozytywna - wybór najlepszych osobników z populacji źródłowej lub wyjściowej i przeznaczenie ich do rozmnażania. W leśnictwie ten typ selekcji stosowany jest podczas prowadzenia trzebieży* i w drzewostanach dojrzałych. Polega na wybraniu z populacji wyjściowej populacji cząstkowej, bądź pojedynczych drzew o korzystnych cechach, które następnie przeznaczane są do rozmnażania (naturalnego bądź sztucznego). * Trzebieże to cięcia pielęgnacyjne dokonywane w drzewostanach, które przeszły okres czyszczeń. Selekcja negatywna - wybór najgorszych osobników z populacji wyjściowej i podejmowanie działań mających na celu ich eliminację. Ten typ selekcji stosowany jest w leśnictwie podczas prowadzenia czyszczeń. 2. Plantacje nasienne - potomstwo wegetatywne (ze szczepów) co najmniej 40 drzew doborowych dla sosny i świerka i co najmniej 30 drzew doborowych pozostałych gatunków, rozmieszczone w sposób systemowy, zapewniający maksymalne możliwości krzyżowania się drzew. 3. Lata urodzaju – obradzanie nasion w kilkuletnich odstępach czasu.
Ø Zdarzają się lata całkowitego nieurodzaju, najczęściej w następstwie uszkodzenia pąków kwiatowych lub kwiatów przez mróz lub zakłócenia procesu kwitnienia przez niesprzyjające warunki atmosferyczne, uniemożliwiające zapylanie kwiatów przez wiatr lub owady.
Ø Najdłuższe przerwy pomiędzy latami urodzaju zdarzają się u gatunków ciężkonasiennych.
4. Kategorie nasion:
Ø Różnią się odpornością na odwodnienie i oddziaływanie niskich lub ultraniskich temperatur.TRZY KATEGORIE:
Ø Orthodox – znoszą znacznie odwodnienie i są odporne na niskie i ultraniskie temperatury (np. świerk pospolity, sosna zwyczajna). W chłodni można je przechowywać przez kilkanaście lat, a nawet w niektórych przypadkach dziesięcioleci.
Ø Suborthodox – znoszą silne odwodnienie i niskie temperatury, giną w temperaturach ultraniskich (czereśnia, buk, leszczyna). W chłodni można je przechowywać przez kilka lat.
Ø Recalcitrant – nie znoszą znacznego lub jakiegokolwiek odwodnienia, giną w temperaturze o kilka stopni niższej od 0 (dęby, kasztanowiec, kasztan, klon srebrzysty, jawor). Są krótkowieczne.5. Przechowywanie nasion:
Ø Cel przechowywania:
◦ użytkowanie na wiosnę
◦ gromadzenie nasion
1. Zbiór nasion:
- w okresie ich pełnej dojrzałości lub krótko przed nią, do zbioru szyszek jesienią lub zimą
- ręczne zrywani, otrząsanie, zbiór z ziemi, helikopter lub z powierzchni wody
- np. u leszczyny również z zapasów wiewiórek
2. Oczyszczanie nasion z mięsistych lub soczystych owoców
3. Prowizoryczne składowanie szyszek, owoców lub owocostanów w pomieszczeniach intensywnie wietrzonych, chronionych przed mrozem, wiatrem, światłem słonecznym, przed gryzoniami i ptactwem. Powinno ono trwać jak najkrócej. Szczególnie trzeba dbać o łatwo samozagrzewające się żołędzie, bukwie.
1. Szyszki gatunków iglastych składuje się aż do przystąpienia do wyłuszczania nasion, co przebiega zimą po zbiorze, a nawet wczesną wiosną.
4. Czyszczenie nasion. Do przechowywania nadają się tylko nasiona oczyszczone.
5. Termoterapia i zaprawianie nasion.
6. Ocena jakości nasion
Ø Warunki przechowywania nasion:
ü Temperatura przechowywania:
▪ Recalcitrant – nieznacznie poniżej 0°C
▪ Orthodox – od -3°C do -20°C, dla ich dłuższego, kilkuletniego przechowywania najlepsza jest temperatura -10°C
ü Wilgotność:
▪ Orthodox lub suborthodox – 5-6% wilgotności
▪ Recalcitrant – 38-45% wilgotności
ü Wymiana gazowa nasion z powietrzem otoczenia:
▪ Orthodox i suborthodox – szczelnie zamknięte opakowania. Intensywność metabolizmu znikoma.
▪ Recalcitrant – nieszczelnie zamknięte pojemniki
ü Opakowania:
▪ Orthodox – pojemniki blaszane, z materiału niekorodującego oraz pojemniki i beczki plastikowe
6. Czyszczenie nasion:
Ø Usunięcie z partii nasion pustych, niedokształconych, uszkodzonych, opanowanych przez różne larwy owadów
Ø Wyeliminowanie z nich nasion obcych gatunków
Ø Należy pozbyć się również innych zanieczyszczeń organicznych i mineralnych
Ø Sposoby czyszczenia:
ü odwianie na wietrze
ü spławianie na wodzie
7. Termoterapia i zaprawianie nasion:
Ø Zanurzanie nasion na 2,5 h w wodzie o temperaturze 41°C
Ø Zaprawianie fungicydem
Ø Osuszanie i schładzanie
Ø Termoterapia i zaprawianie nasion wynika z zagrożenia grzybami pasożytniczymi, najgroźniejszy z nich: Ciboria batschiana, atakujący nasiona dębów i kasztana jadalnego.
8. Typy spoczynku nasion:
Ø Brak spoczynku – brak przeszkód ograniczających (wody i powietrza) dla zarodków we wnętrzu nasion
Ø Spoczynek względny – we wnętrzu zarodki gotowe są do skiełkowania
Ø Spoczynek bezwzględny – brak zdolności do natychmiastowego skiełkowania nasion w żadnych warunkach
9. Skaryfikacja nasion - polega na uszkadzaniu twardych pokryw nasion przez ścieranie ich różnymi ciałami szorstkimi (np. ostry żwir, papier ścierny).
10. Stratyfikacja nasion - (przysposabianie w podłożu) jest jednym z najpopularniejszych i od kilku wieków znanym sposobem przerywania spoczynku nasion, zapobiegającym przelegiwaniu ich na kwaterach siewnych w szkółce przez okres roku, a nawet 2 lat.
Ø Warunki stratyfikacji:
ü wysoki poziom uwodnienia
ü wymiana gazowa
ü odpowiednia temperatura
Ø Może być przeprowadzana w podłożu (mieszanina z piaskiem) lub bez podłoża (w pojemnikach)
Ø Powstrzymanie ustępowania spoczynku i rozpoczęcie kiełkowania nasion.ĆWICZENIA II
DRZEWA IGLASTE
1. Szyszki:
Ø Rozpadające się:
ü Nasiona ze skrzydełkami:
▪ jednostronne łatwo oddzielające się od nasion; obejmujące nasionko
è Kleszczykami (sosna: zwyczajna, górska, czarna, wejmutka)
è Nibyłyżeczką (sosna: Banksa, wydmowa, smołowa)
è Łyżeczką (świerk: pospolity, serbski, kłujący)
▪ Zrośnięte z nasionkami:
è jednostronnie (modrzew: europejski, japoński; choina: zachodnia, kanadyjska)
Ø Nie rozpadające się:
▪ jednostronnie przyrośnięte (jodła: pospolita, olbrzymia)
ü Nasiona bez skrzydełek: (sosna limba)
2. SOSNA ZWYCZAJNA (Pinus sylvestris L.)
Ø Występowanie: Europa (cała), Azja: Syberia, Chiny, Mongolia, Kaukaz, Krym
Ø Ma duży szereg ekotypów (np. augustowska, mazurska, reliktowa, itd.)
Ø Kwiatostany:
ü męskie:
▪ jajowate o żółtym zabarwieniu
▪ długości 5-8 mm, gęstoskupione u podstawy młodych pędów
▪ w nieco ocienionej podwierzchołkowej części korony
▪ pojedynczy kwiat: liczne pręciki osadzone na osi, każdy z dwoma pylnikami z wyrostkiem łącznikowym
▪ po przekwitnięciu kwiaty opadają pozostawiając fragment pędu bez igieł
ü żeńskie:
▪ w postaci zielonkawych lub czerwonawych łusek zebranych w stojące, szyszeczkowate kwiatostany
▪ wyrastaja na końcach młodych, tegorocznych pędów na zewnątrz korony
▪ łuski nasienne znacznie większe od okrywowych
Ø Fenologia kwitnienia:
ü paczki kwiatów zawiązują się w roku poprzedzającym kwitnienie
ü kwitnie w maju – kwiat jest gotowy do pobrania pyłku, po zapyleniu po zapyleniu kwiat odchyla się ku dołowi
ü w kolejnym roku w czerwcu następuje zapłodnienie, szyszki przyjmują barwę zieloną, do lata rosną, w lipcu osiągają długość 3-8 cm
ü jesienią szyszki dojrzewają, drewnieją, zmieniają barwę z zielonej na szarawą
ü zbiór szyszek po pierwszych przymrozkach (XII-II)
ü w kwietniu (3 rok po kwitnieniu) – nasiona wysypują się z szyszek
Ø Kształty tarczek:
ü V. plana – płaskotarczkowa
ü V. gibba – wypukłotarczkowa
ü V. hamata – odgiętotarczkowa ku podstawie
ü V. reflexa – odgiętotarczkowa ku wierzchołkowi
Ø Formy szyszek:
ü Na podstawie wielkości: wielkoszyszkowe, małoszyszkowe
Ø Nasiona: typu orthodox
ü mało wrażliwe na przesuszenie, do 2-3 %, w temp. 40-60 °C
ü dł. 4-6 mm, jajowate z wydłużonym końcem, grubsze w części zaokrąglonej i wyraźnie cieńsze w ostrym końcu
ü różnokolorowe: jasne (płone) – często puste; pstrokate; ciemnobrązowe
ü są czasem drzewa, które obradzają tylko jasne zabarwienie
ü skrzydełko kleszczowato obejmujące nasiono:
▪ 3-4 razy dłuższe od nasionka, o ostrym wierzchołku i jednym brzegu prostym, drugim owalnym
▪ barwa płowa lub brązowa z ciemniejszym obrzeżem lub plamami
▪ Masa 1 000 nasion – ok. 6,2 g
ü Przechowywanie:
▪ na sucho, w szczelnie zamkniętych pojemnikach
▪ do 5 lat – 7% wilgotności, temp. 5 °C
▪ do 10 lat – poniżej 6% wilg., temp. -5 °C
▪ powyżej 10 lat – poniżej 5% wilg., temp. -10 °C
ü Nasiona nie wymagają przedsiewnego przygotowania. Wysiew na wiosnę.
3. SOSNA BANKSA (Pinus banksiana)
Ø Występowanie: Ameryka Płn., w stanie dzikim centralna Kanada, płn-wsch USA
Ø Zaczyna obradzać w wieku poniżej 10 lat
Ø Często i obficie obradza
Ø Kwitnie w maju
...
paulina99421