1.Współ poj spr fizj i jej diagnoza przycz i skut zmiany paradygmatu. . SF to zdoln do efektywnego wykonywania pracy mm(Word Health Organization) . Pod pojęciem SF najcz rozumie się „aktualna możliwość wykonania czynności ruchowych wymagających zaangażowania siły, szyb, wytrzym, koordynacji ruchowej ( zwinności), gibkości. Do oceny jej poziomu niezależnie od testów ruchowych przeprowadza się często ocene właść psychofizycznych cech budowy ciała”. Koncepcje interpr istoty SF: mech-biolog, motoryczną, fizjologiczno- medyczną( zdrowotną ukierunkowaną na zdrowie- health related fitness(HRF), kulturową. W interp. kultur. SF jest rozumiana szeroko jako stopień osiągnietego w ontogenezie poziomu zaradności i samodzielności motor w różnych okolicznościach zewn. lub aktulaną możliwość wykonania wszelkich działań motorycznych, decyd o zaradności człowieka w życiu. Komponenty i czynniki zgodne z koncepcją HRF: K: morfolog CZ: skład ciała,siła budowa tk kostnej K:mm-szkieletowe CZ:siła mm i wytrzym, gibkość K: motoryczne CZ: kontrola postawy ciała K:krążeniowo- odech. CZ:max moc areobowa, submax wydolność krążeniowo- oddech K: metaboliczne CZ: metabolizm węglowodanowy, metab lipidowy. Każdy dobry test SF powienien być trafny i rzetelny(czy T zmierzył to co chcieliśmy zbadać, zgodność wyników uzyskanych przez tych samych badanych w testowaniu dokonanym w różnym czasie). Poza tym każdy T powienien być łatwy( do zastos w każdych warunkach,nie powinien pochłaniać wiele czasu i wymagać od badanego specj umiejęt.) Obiektywizm- T obiektywny- w przypadku 2 czy wielokrotnego pomiaru przez conajmniej 2 osoby i przy użyciu tych samych metod i przyrządków otrzymamy takie same lub zbliżone wyniki.Standaryzacja- to ujednolicenie sposobu posługiwania się T. Ekonomiczność: T określa się jako czasochłonność i złożoność potrzebnych do przeprowadzenia próby przyborów i przyrządów. Normalizacja T to stworzenie dla niego uk. odniesienia, który pozwala na ocenę miejsca jednostki ze względu na mierzoną właściwość populacji. Test spr fiz Denisiuka próba szyb- bieg na 40m dla kl 4-5, bieg na 60m dla kl 6 i wzwyż ze startu wysokiego, próba zwinności- bieg z przewrotem przez materac, próba siły- rzut piłką lekarską znad głowy, próba mocy- wyskok dosiężny lub skok w dal z miejsca, próba wytrzym przysiady z wyrzutem nóg w tył lub bieg na 300m dla CH I DZ od kl 8. Test Choromińskiego p szybkości- bieg na 60m ze startu nieskiego, p siły- rzut piłką lekarska 3 kg z tyłu zza głowy, p wytrz- bieg na 2000m w dowolnym tempie bez pomiaru czasu. Test Zuchory p szybkości- bieg sprinterskie w miejscu, p skoczności- skok w dal z miejsca, p gibkości- skłon tułowia w przód, p wytrzy bieg na wytrzymałość w miejscu lub na odległość, próba siły m brzucha- wykonywanie nogami poprzecznych nożyc w leżeniu tułem. EURO FIT równowaga ogólna- postawa równoważna na 1 nodze, próba szyb ruchów ręki- stukanie w krążek, próba gibkości skłon tułowia w przód, próba skoczności- skok w dal z miejsca, siła statyczna- ściskanie dynamometru, siła tułowia- wytrzym m brzucha( siad z leżenia tyłem), siła funkcjonalna wytrzymałość mm ramion i braków- zwis na rękach ugiętych, p szyb i zwinności- bieg wahadłowy 4*10m MTSF – p szyb- bieg na 50m ze startu wysokiego, próba skoczności- skok w dal z miejsca, p wytrzym- bieg na 600m dla DZ i CH 11 lat, bieg na 800m DZ od 12 i więcej lat, bieg na 1500m CH 12 i więcej, siła statyczna- ściskanie dynamometru, siła funkcjonalna wytrzymałość mm ramion i baraków- zwis na rękach ugiętych, siła tułowia- wytrzym m brzucha- siad z leżenia tyłem, p gibkości- skłon tułowia w przód, p szyb i zwinn- bieg wahadłowy 4*10m Test dzieci i młodzieży YNCA test składa się z 5 komponentów istotnych dla zdrowia: wydolność tlenowa, względną szczupłość ciała, siła mm, gibkość, wytrzymałość. Dzieci powinny stosować odp dietę żywieniową niż posiadać pewien % tłuszczu w ciele. Wydolność tlenowa-Bieg na 1609m, wzgdną szczupłość ciała- pomiar fałdów skórno- tłuszczowych,gibkość- w siadzie głębokość skłonów, siła- zmodyfikowane zwisy/siła, wytrzymałość- wytrzymałość w leżeniu. Zdrowie jest zjawiskiem wielowymiarowym, obejmującym wzajemnie od siebie zależne aspekty fizyczne, psychiczne i społeczne. Uwidacznia się to najpełniej w trzech paradygmatach modelu zdrowia. Paradygmat 1 dotyczy społeczno-ekologicznego modelu zdro-wia. Wyróżnia on 3 grupy czynników determinujących zdrowie: biologiczne, środo-wiskowe oraz styl życia. 2 paradygmat – model salutogenetyczny – jest modelem edukacji zorientowanej na zdrowie pozytywne. Jest on bliski modelowi społecz-no-ekologicznemu ze względu na podkreślenie indywidualnej odpowiedzialności za zdrowie. 3 paradygmat – to model logicznych poziomów zdrowia, który wyraźnie akcentuje wpływ osobowości i stylu życia na zdrowie.
2. Char koor stref motory człow rozumianej zarówno jako proces kontroli jak i kompleks zdolności koordynacy. Koordynację mot. można rozpatrywać co najmniej w 2 znaczeniach:1) jako proces czyli funkcjonalny proces sterowania i regulacji organizacji informaji czynności ruchowej2) jako zdolność czyli konstrukty określające względnie utrwalone i uogólnione formy przebiegu procesów regulacyjnych . Odzwierciedlają one złożony system funkcji, uwarunkowań leżących u podstaw realizacji motor działań o identycznych wymaganiach koordyna. Klasyfikacja zdoln koordyn: 1)zdol łączenia ruch- jest to zdol koordy ruchów, części ciała oraz pojedyńczych ruchów i faz między nimi. Dominuje ona w trudnych zad koordy wystę np w gim akrob i sport, grach zespołowych 2)z różnicowania ruch( kinestetycznego różnicowania ruch) polega ona na świadomym, precyzyjnym okreś parametrów siły, czasu i przestrzeni aktualnie wykonywanego ruchu, porównaniu z istniejącym w wyobraźni jego przebiegiem. Z ta nazywa się często czuciem ruchu,czasu , tempa, wyczuciem wody, piłki śniegu. Jest ona uwarunkowana głównie dokładnością i suptelnością ruch wrażeń i spostrzeżeń (proprioreceptory) nie rzadko w połączeniu ze słuch i wzrok (teloreceptory) 3)z zacho równow- umożliwia utrzymanie pozycji ciała w równ( rów statyczna) oraz zachowania lub odzyskanie tego stanu( rów dynam) w czasie czynności ruchowej albo po jej wykonaniu. Zach rów jest podstawowym założeniem każdego cyklu ruchowego. Szczególne wymagania co do poziomu tej zdol stawiają wszystkie dyscypliny techn: łyż, gim, sporty walki.4) z orięt czas-przestrz- jest to z. określania zmiany położenia w odniesieniu do konkretnego pola działania np. boisko, plansza lub poruszający się obiekt (partner, przeciwnik, piłka) 5) z szyb reakcji -z. szybkiego rozpoczęcia i wykonania celowych krótkotrwałych mot akcji na podany sygnał. Przy czym reakcja następować winna w najstosowniejszym momencie i szyb adekwatną do zadania. 6) z dostosowania- pozwala na wdrożenie optymalnego programu działań oraz jego zmienianie i przestawianie w przypadku dostrzegania lub przewidywania zmiany sytuacji. Zmiany te mogą być bardziej lub mniej oczekiwane ( np w sportach walki lub grach zespo) lub też mogą wystąpić nagle i nieoczekiwanie 7) z rytmizacji ruch- z przyjęcia rytmu podanego z zew oraz wewnętrznego, występującego we własnej wyobraźni i realizowanie obu motor. Zdoln ta ma duże znaczenie w techniczno- kompozycyjnych dziedzinach sportu.3 wybran zdoln koordyn. Równ-r.statyczna:stanie na równoważni,postawa równoważna na 1 nodze, balansowanie na równo, r.dynami:marsz po rozecie,obroty w miejscu różnicowanie:przysiady z wyrzutem nóg do podporu przodem, szybka reakcja chwyt pałeczki, zatrzymanie pomoaru czasu Poziomy wymogów koord.1 poziom( dokładno) zdol do precyzyjnej regulacji ruchów 2 poziom(dokład +szyb) zdol do koord w okreś czasie 3poziom ( dokład+zwinn) 4poziom ( dokład+szyb+zmienn) zdol do adekwatnego dostosowania i przestawienia motorycznego.Kryteria oceny zd, koord: prawidłowość czyli w sensie jakościowym to adekwatność działania a w sen ilościowym to dokładność(precyzja ruchu), szybkość- w kateg jakościowych to czasowa aktywność a w kateg ilościowych to prędkość wykonania złożonych działań. racjonalność- w kateg jakość. to celowość a w ilościowych to ekonomia działania, kreatywność- w aspekcie jakość. to pomysłowość w wykonaniu zadania a w sensie ilościowym to stałość, powtarzalność wykonania. Koordynacyjne zdol. mot. rozwijają się głównie na podłożu neurofizjologicznych mechanizmów organizacji inform. to jest funkcjonalnego systemu sterowania i regulacji ruchami.Elementy tego syst tworzą CUN(OUN), uk narządów odbiorczych -receptory, uk mm- efektory.System organizacji inf obejmuje nastepujące składowe: odbieranie, przetwarzanie,przechowywanie, odprowadzenie inf Klasyfikacja koord.: ze względu na różnorodność form ruchowych koord dzielimy na:1)ogólną- umożliwia racjonalne wykonanie różnych działań motorycznych niezależnie od specjalizacji sportowej 2) specjalna- zdol która umożliwia wykonanie różnych złożonych ruchów w wybranej dyscyplinie szybko płynnie i precyzyjnie.Proces koord= proces sterowania i regulacji ( w cybernetyce) Sprzężenie proste służy do przekazywania inf z OUN do uk obwodowych. Sprzężenie zwrotne inf aparaty centralne o przebiegu czynności ruchowej. Umożliwia kontrolę i wnoszenie poprawek do programu ruchoweg . Elementy realizacji działania ruchowego: koncepcyjny, wykonawczy. Duża zdolność ruchów dowolnych sugeruje iż regulacja czynności ruch odbywa się przy pomocy 2 pierścieni sterujących: zewn( zw z czynnością koncepcyjną ruchu), wew( zw z czynnością wykonawczą). Pierścień sterujący: wiodacą rolę w 1 etapach kształtowania nawyku ruch odgrywa pierścień zewn, a w automatyzacji i doskonaleniu pierś wew. Przy próbie przebudowy nawyku włącza się pierś zewn. El zewn pierścienia: sprzęż proste- od najw pięter mózgowia inf na temat koncepcyjnej części ruchu- co robić?- drogami zstępującymi przekazywana jest przez wdzeń kręgowy, płytki ruchowe( el. serwomechanizmu) do mm., zewn pętla sprzęż zwrotnego- zaczyna się "czujnikami" eksteroreceptory i kończy w mechaniźmie porównującym zewn pierś). Elem wew pierś- sprzęż proste-jw, wew pętla sprzężenia zwrotnego- zaczyna się w praprioreceptorach i kończy w mech porównującym wew pierścienia). Model sterowania i regulacji- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
3. Kontr równ ciała i jej koordyn z ruchem dowolnym. Móżdżek jest ośrod kierującym ruchami. Koordynuje je a także wpływa na postawę. Kieruje też ruchami gałek ocznych optymalizująć i korygując ruchy całego ciała. Od sprawności móżdż zależy zdoln utrzymania równowagi. Móżdżek ma ścisłe fizjologiczne powiązania ze zmysłem równo zlokalizowanym w uchu wew. Na dodatek móżdż programuje motorykę: inicjuje, koord i zakańcza ruchy celowe. Jest też dystrybutorem mocy: siły skurczu mm szkieletowych. Móżdż znajduje się w tylnej jamie czaszki jest cz mózgu skł się z 2 półkul oraz cz środkowej tzw robaka. Pozostaje w ścisłym fizjologicznym kontakcie z korą i rdzieniem mózgu a także uk przedsionkowym odp za zachow równo. Rodzaje inf docierających do móżdż: o stanie narządów ruchu,ruchu aktualnie wykonywanym, stanie pobudzienia ośrodków ruchowych, zakłóceniach równow ciała.Rola móżdż w kontroli ruchów: koordynuje ruchy i pływa na postawę, kontroluje i synchronizuje ruchu głowy i gałek ocznych,, kontroluje trzymanie równo (ścisłe fizjologiczne powiazanie ze zmysłem równ zlokalizowanym w uchu wew i innymi zmysłami, stale reguluje napięcie mm szkieletowych i zapobiega ich drżeniu, uczestniczy w programowaniu ruchów na kolejnych etapach ich powstawania, uczenie się zachowań motorycznych. Mechanizmy odp za zachowanie równowagi ciała kontrolowane są przez wiele narządów o złożonej anatomii i fizj. Zadaniem uk rów jest: 1) dostarczenie aktualnych danych o pozycji ciała w przestrzeni, kierunku i prędkości jego ruchu.2) szybka zapobiegająca upadkowi reakcja korygująca każde odchylenie SC ciała od pozycji rów w obrębie pola podstawy. 3) kontrola ruchu gałek ocznych w celu utrzymania prawidłowego obrazu otaczającej przestrzeni podczas ruchu danej osoby, jej otoczenia lub obu jednoczesnie.Uk równowagi przyjmuje bodźce z otaczającego nas środow poprzez receptory w narządzie przedsionkowym, proprioreceptory oraz narząd wzroku. Uzyskane inf są przekazywane i modulowane przez OUN. Następnie impulsy nerwowe docierają do narządów efektorowych tzn. mm tuł i kończyn oraz gałek ocznych, wywołując ich odruchowe reakcje koordynujące postawę ciała. W złożonym systemie mech odpowiedzialnych za kontrolę równ można wyróżnić 2 układy. Pierwszy to układ stabilizujący spojrzenie na który składa się kontrola kierunku i ostrość widzenia podczas czynności związanych z ruchami głowy i całego ciała. 2 to uk stabilizujący postawę, który utrzymuje ciało w równow w spoczynku i ruchu. Oba uk róznią się żródłem inform. receptorowych, inf o reakcjach ruch różnych części ciała. Są przy tym ściśle uzależnione, ponieważ stabilizacja spojrzenia nie jest możliwa dopóki ciało i głowa wraz z gałkami ocznymi także nie są stabilne. Natomiast prawidłowe widzenie, które zależy od stabilnego spojrzenia, jest jednym z podst zmysłów umożliwiających kontrolę i stab postawy. Rola jąder postawy: ich funk związana jest z planowaniem ruchów. Współdziałają w wyzwalaniu ruch dowolnych , regulacja postawy i kontroli napięcia mm szkielet , a także kontrolują ruchy zautomatyzowane. Ruchy dowolne- wykonywane za pomocą mm szkieletowych i uzależnione są od najważniejszych pięter OUN. Elementy realizacji działania ruchowego: koncepcyjny, wykonawczy. Duża zdolność ruchów dowolnych sugeruje iż regulacja czynności ruchowych odbywa się przy pomocy 2 pierścieni sterujących: zewn( zw z czynnością koncepcyjną ruchu), wew( zw z czynnością wykonawczą).Pierścień sterujący: wiodacą rolę w 1 etapach kształtowania nawyku ruch odgrywa pierścień zewn, a w automatyzacji i doskonaleniu pierś wew. Przy próbie przebudowy nawyku włącza się pierś zewn. El zewn pierścienia: sprzęż proste- od najw pięter mózgowia inf na temat koncepcyjnej części ruchu- co robić?- drogami zstępującymi przekaz jest przez rdzeń kręgowy, płytki ruchowe( el. serwomechanizmu) do mm., zewn pętla sprzęż zwrotnego- zaczyna się "czujnikami" eksteroreceptory i kończy w mechaniźmie porównującym zewn pierś). Elem wew pierś- sprzęż proste-jw, wew pętla sprzężenia zwrotnego- zaczyna się w praprioreceptorach i kończy w mech porównującym wew pierścienia). Model ster i reg- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
4.Zaga ucze motor, modele, mecha neurofizjol uwarunkowani: Uczenia się jest zazwyczaj rozważane w 3 aspektach: poznawczym, efektywnym, psychomotorycznym. Poprzez uczenie się motor na ogół rozumie się zamierzone i niezamierzone zdobywanie i utrwalanie określonych umiejętności rucho poprzez powtarzanie. Jest to proces powstawania względnie trwałych zmian w zachowaniu jednostki, dzięki któremu organ mogą przystosować się do zmieniającego, nieprzewidywalnego środow. Teorie tłumaczące mech uczenia się: T Hebba Czchmiary: strukturalne w obrębie sieci neuronów powst śladów fragmentów pamięciowych, teoria Ecclesa Czniany- strukturalne w obrębie elementów przed i postsynaptycznych- plastyczność układu.Modele uczenia się wg Pólalmanna: uczenie jest procesem ciągł doskonalenia się w którym można wyróżnić stałe składniki powtarzające się na coraz wyższym poziomie opanowania czynności ruch. Pozwala to na modyfikację i ulepszenie kolejnego obiegu spirali uczenia się zbliżając się do założonego celu – zgodnie z tym modelem proces uczenia się nie jest rozpatrywany wyłącznie w kategoriach motor. Jest przede wszystkim systemem wymiany inf , ze znacznym udziałem czynników psychicznych. Model Schmidt(1988) traktuje czło jako swoisty układ który rozpoznaje bodźce, wybiera odpowiedź, następnie ją realizuje. Podkreśla też, że fundamentem jego koncepcji jest teoria zamkniętej pętli Adensa. Wynika z niej, że uczenie się czynności ruchowych, przebiega na 2 poziomach. 1) sprowadza się do korygowania błędnych ruchów przez sprzężenie zwrotne, napięć mięśniowych , inf wizualnych lub dźwiękowych. Na drugim poziomie, bardziej skutecznym w motorycznym uczeniu się w wyniku wcześniej zaangażowanego wyobrażenia powstają w systemie nerwowym tzw. zamknięte pętle.Pamięć- proces odpow. za rejestrowanie trwałych zmian i odtwarzan doświadczenia, które znajduje się u podłoża uczenia się (zdol do kodowania, przechowywania i odtwarzania inf) Klasyfi pamięci- ze względu na trwałość: bezpośrednia, krótkotrwała, długotrwała. Ze wzgl. Na jakość: deklaratywna( ulega amnezji), epizodyczna, semantyczna, proceduralna ( nie ulega amnezji). P proceduralna- odtwarza czynności o dość prostym charak np. pływanie- lokalizacja móżdż. P Semantyczna- rodzaj p służący do łączenia w grupy inf o podobnym charakterze. Przypuszczalnie powstała na drodze ewolucji, pamięć somatyczna- skojażeniowa p epizodyczna- tzw wydarzeniowa wchodzi w skład p autobiograficznej zlokalizowana jest w korze czołowej i wzgórzu. p operacyjna- tzw. Krótkotrwała dzieli się na 3 grypy których ścisła współpraca pozwala na zachowanie danej przez krótki czas np. pozwala na złożenie zdania, a pierwszą z tych p jest pętla fenologiczna, pomagająca zapamiętać min sekwencję 7 liter lub cyfr, druga stanowi jakby wzrokowo- przestrzenny obraz. Jest czymś w rodzaju wew oka odbierającego , kodującego dane w postaci obrazów dwu lub trójwymiarowych. Ostatni element wspomaga rozumowanie lub wykonywanie w głowie działań matemat. Klasyfi pam(wg Beudelleya) -ultrakrótkotrwała- czas przewidywania ok. 0,5-1 s podtrzymywanie- prądy leżące w obw nerwowym. Krótkotrwała- kilka s- kilkanaście min, format kodowania akustyczne lub obrazowe. Molekuralne mech pamięci- długotrwałe wzmocnienie transpiracji synaptycznej- LTP, długotrwałe osłabienie transpiracji synaptycznej LTD. Fazy pamięci- rejestracja- przekształcanie wrażeń na engrany ( sygnał podstawowy), rtencja- utrzymywanie engranów , rewokacja- wydobywanie engranów, prawo do odtwarzania doznań, rozpoznawanie- porównanie nowo utworzonego engranu. Nawyk ruchowy- nabyta dyspozycja (zdol) do skutecznego i sprawnego wykonania określonej czynności ruchowej bez udziału świadomości.Wyróżnia się nawyki zamknięte(wewnętrzne) i otwarte(zewnętrzne).Nawyki zamknięte są oparte przede wszystkim na warunkowaniu wewnętrznym, a istotą jest tu ścisłe odwzorowanie wcześniej zaproponowanej formy ruchu. W wypadku nawyku otwartego istnieje konieczność pewnego dostosowania formy ruchu do sytuacji zmieniającej się w środ zewn. Dla pewnych sportów typowe są nawyki zamknięte(gimnastyka, jazda figurowa na lodzie, skoki do wody),a dla innych nawyki otwarte(gry sportowe, zapasy, szermierka). Kształ się czynności ruchowych o charakterze nawyku zachodzi w określonych etapach. Wówczas to obserwuje się stopniowy wzrost opanowania ruchu, wyrażający się zwiększeniem dokładności przebiegu poszczególnych charakterystyk przestrzennych, czasowych i dynamicznych. W fizjologii mówi się najczęściej o fazach tworzenia nawyku ruchowego i kolejno po sobie następujących procesach: generalizacji, koncentracji, automatyzacji. Model sterowania i regulacji- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
Aguuul6