1. Diagnoza logopedyczna
2. Ćwiczenia przygotowujące artykulatory do wywoływania zaburzonych głosek.
· Ćwiczenia oddechowe.
· Ćwiczenia narządów artykulacyjnych: języka, warg, podniebienia miękkiego, żuchwy.
· Ćwiczenia emisyjno- głosowe.
3. Ćwiczenia właściwe z zakresu korekcji wad wymowy.
· Wywołanie głoski w izolacji.
· Utrwalenie głoski korygowanej na materiale językowym w logotomach, wyrazach (nagłos, śródgłos, wygłos), zdaniach.
· Ćw. utrwalające wywołaną głoskę w wierszykach, piosenkach wyliczankach, powiedzeniach.
· Automatyzacja popr. wymowy w mowie spontanicznej, opow. ilustracji, historyjek obrazkowych, rozmowy kierowane.
· Ćw. utrwalające z wykorzystaniem komputera.
4. Ćwiczenia wspomagające terapię logopedyczną.
- Ćw. ortofoniczne (udział w zajęciach grupowych).
- Ćw. stymulujące rozwój słuchu fonemowego.
- Ćw. i zabawy z muzyką- logorytmika.
- Ćw. stymulujące ogólny rozwój dziecka (rozwijanie słownictwa czynnego ibiernego, koordynacji wzrokowo- słuchowo- ruchowej, pamięci, myślenia, orientacji przestrzennej).
· Kształtowanie twórczej aktywności słownej dziecka poprzez tworzenie swobodnych tekstów, rymowanek.
· Wyrabianie u dzieci umiejętności posługiwania się poprawną polszczyzną, wskazywanie różnic pomiędzy gwarą a językiem literackim.
CEL I GŁÓWNE ZADANIA TERAPII:
1. Kształtowanie prawidłowej mowy poprzez korygowanie zaburzeń w zakresie strony fonetycznej, leksykalnej, gramatycznej.
2. Stymulowanie opóźnionego rozwoju mowy.
3. Doskonalenie wymowy już ukształtowanej.
4. Wdrażanie do praktycznego wykorzystania nawyków poprawnej wymowy przyswojonej w toku ćwiczeń.
5. Usprawnianie techniki czytania i pisania.
6. Wdrażanie dzieci do obcowania z literaturą i sztuką oraz twórczej aktywności słownej.
METODY PRACY:
a.Aktywne (dziecko świadomie ćwiczy mowę, bierze udział w terapii)
b. Demonstracja- pokazanie dziecku na czym polega mówienie danej głoski( poprawne ułożenie n.
mowy przed lustrem).
c. Demonstracja + instrukcja - logopeda pokazuje i omawia co dzieje się z artykulatorami, mówi co
dziecko ma zrobić.
d. Metoda mechaniczna- stosowanie przyborów typu szpatułka, rerek, monokinezy (ćwiczenia z palcem) oraz innych przyrządów logopedycznych.
e. Metody substytucyjne- wykorzystywane są już utrwalone głoski i przekształcane w te których dziecko nie wymawia poprawnie, np. długie wypowiadanie dziąsłowego t” prowadzi do powstania cz”, a wypowiadanie dziąsłowego cz” do powstania sz”.
f. Metody ortofoniczne- wywoływanie głosek przez odpowiednie ćwiczenia oddechowe i inne wspomagające.
g. Są również metody pasywne(zabawa, logorytmika, rytmika, rysowanie) dziecko nie zajmuje się
samą mową, ale wpływają na nią emocje, pamięć, motywacja)
PLAN PRACY
1. Prace organizacyjne: przygotowanie gabinetu do podjęcia terapii logopedycznej, zebranie pomocy dydaktycznych.
2. Diagnoza logopedyczna- kwalifikowanie dzieci do zajęć logopedycznych, zapoznanie się z opiniami psych- pedagogicznymi , konsultacje z wychowawcą i pedagogiem szkolnym, założenie dokumentacji.
3. Ćwiczenia logopedyczne.
· Oddechowe: wyrabianie oddechu dla mowy, ćw. oddechu przeponowego, wydłużanie fazy wydechowej,
ćw. emisyjne, ćw. ekonomicznego zużywania powietrza i umiejętności synchronizowania pauz oddechowych z treścią wypowiedzi.
· Głosowe: wyrabianie właściwej tonacji, kierowanie głosu na maskę, ćw. umiejętności modulowania siły głosu i prawidłowego brzmienia głosek w sylabach, wyrazach, zdaniach, naśladowanie głosów.
· Słuchowe: usprawnianie odbioru bodźców akustycznych, rozpoznawanie wrażeń słuchowych, ćw. poczucia rytmu, rozróżnianie głosek dobrze i źle wypowiedzianych.
· Artykulacyjne: usprawnianie właściwego funkcjonowania narządów mowy, wywoływanie głosek w izolacji, utrwalanie ich poprawnej realizacji w logotomach, wyrazach, zdaniach, nauka wierszy, piosenek z nasileniem głoski ćwiczonej.
· Leksykalne: rozwijanie mowy poprzez opowiadanie historyjek obrazkowych, opowiadanie ilustracji, przeczytanego tekstu, udzielanie odpowiedzi na pytania, gry i zabawy ortofoniczne, ćw. w czytaniu i pisaniu.
4. Współpraca z wychowawcą , rodzicami - instruowanie o sposobie korekcji mowy, pokaz ćwiczeń, informowanie o postępach.
Terapia Seplenienia
1.Seplenienie - nieprawidłowa realizacja fonemów trzech szeregów: szumiącego, syczącego
i ciszącego. Są to seplenienia typu substytucyjnego, gdyż dziecko zastępuje głoskę np. sz” głoską, którą już potrafi wymówić np. s” Wyróżniamy również seplenienie zdeformowane, gdzie obok substytucji występuje także deformacja np.:
a. międzyzębowe- jak wyżej , dodatkowo dziecko wsuwa język między zęby.
b. Boczne- strumień powietrza wypływa bokiem jamy ustnej. Może to być przepływ jedno lub obu
stronny.
c. Wargowo- zębowe- zły układ warg (sepl. świszczące, usta zbyt wysunięte do przodu)
2. Przyczyny seplenienia:
- wady anatomiczne( tyłozgryz, przodozgryz, zgryz otwarty lub inne wady zgryzu, wysokie
podniebienie, brak pionizacji, krótkie wędzidełko)
- upośledzony słuch, naśladownictwo, niesprawność języka, warg,
· stany chorobowe narządów oddechowych, oddychanie przez otwarte usta, zły sposób połykania np. niemowlęcy, złe napięcie języka, anomalie zębowe, ubytki zębowe.
3. Terapia seplenienia:
- Terapia wstępna: ćwiczenia ortofoniczne,ćw. n. artykulacyjnych, usprawnianie zaburzonych funkcji.
- Terapia właściwa:
- wprowadzenie prawidłowej głoski przez szereg ćwiczeń
- utrwalanie głoski w izolacji(tttt, dddd) - utrwalenie w sylabach, wyrazach w nagłosie, śródgłosie i w wygłosie
- utrwalenie w gr spółgłoskowych na początku i na końcu
- ćw. różnicujące głoski
- zestawienia dwu wyrazowe
- zdania dłuższe, wierszyki i piosenki
- gry dydakt., swobodna wypowiedź dziecka
Terapia seplenienia bocznego:
- zaleca się stosowanie metod ortofonicznych skierowanych głównie na ukształtowanie poprawnego
toru przepływu powietrza(precyzyjne dmuchnięcie na coś)
- do poprawnego dmuchania dołączamy artykulację: dmuchnięcie i wypowiadanie s”(wąż syczy s, s, s) dziecko sprawdza czy jest dmuchnięcie przykładając dłoń w pobliżu ust.
- Z głoski s” do sz” można przejść przez wymawianie ciągłe s” i podwijanie języka do tyłu.
- Utrwalanie wg. schematu.
Terapia seplenienia międzyzębowego:
- demonstracja przed lustrem na pierwszych zajęciach, dziecko musi zobaczyć jak mają wyglądać narządy artykulacyjne podczas wymowy głoski
- ćwiczenia na czucie położenia języka, dziecko musi wiedzieć gdzie ma być język i, że ma byś
schowany za zębami
- ćwiczenia na pionizację języka
· wg. schematu utrwalanie
Terapia Rotacyzmu
ROTACYZM- nieprawidłowa artykulacja fonemu r”.
1.Wyróżniamy:
- mogirotacyzm- opuszczanie głoski r”
- pararotacyzm- głoska r” wymawiana jest jako l” lub j”(substytucja)
- rotacyzm właściwy:
- r. uwularny(języczkowy)- drga języczek
- r. lateralny ( boczny)- drgają policzki lub kąciki ust
- r. welarny(krtaniowy)-
- r. faryngealny(gardłowy)- tylna część języka zbliża się do tylnej ściany gardła.
2. Przyczyny rotacyzmu:
- niedostateczna sprawność języka( krótkie wędzidełko podjęzykowe, język gruby, zbyt wielki)
· zbyt duże lub małe napięcie mięśniowe.
3. Terapia rotacyzmu:
- Badanie słuchu fonematycznego przy rotacyźmie substytucyjnym
- Ćwiczenia usprawniające motorykę języka .
- Ćwiczenia przygotowawcze do wymawiania „r” :
- Szybkie wymawianie dziąsłowych głosek „t” i „d” oraz kombinacji z tych głosek, zmieniając ich kolejność czy dodając kolejno samogłoski np.: tttt, dddd, tdtdtdtd, tede- tede- tede, tedu- tedu- tedu
- Wymawianie wyrazów z „r” ale zamieniając tą głoskę na „l” co pomaga w uzyskaniu przedniojęzykowo-dziąsłowego brzmienia. ( tlawa, dloga, cytlyna itp.)
- Ćwiczenia w dmuchaniu: dmuchanie na przyklejony do czubka języka pasekpapieru,zdmuchiwanie z czubka kawałków papieru, oraz inne ćwiczenia oddechowe
· Zabawy z językiem : parskanie, konik, samochód, wylizywanie soku, czekolady z podniebienia, mycie językiem zębów, wypychanie językiem policzków itp.
· Ćwiczenia utrwalające wywołaną głoskę „r” :
- wymawianie wyrazów lub zbitek spółgłoskowych, gdzie „r” występuje w otoczeniu „t” i „d” np.: tda,tdo, tde, tdu, teda, tedo, tede, tedu, tedy, trla, trlo, trle, trlu oraz wyrazów typu : drops, drabina, trawa, wiatr:(język za wałkiem dziąsłowym)
- Wymawianie wyrazów gdzie „r” występuje w grupach spółgłoskowych
- Wymawianie wyrazów gdzie „r” występuje w grupach samogłoskowych.
· Dalej wg. schematu utrwalania..
Terapia Parasygmatyzmu
1.Parasygmatyzm (substytucje głosek), czyli zastępowanie jednych głosek dentalizowanych innymi, realizowanymi prawidłowo.
Najczęściej obserwuje się następujące substytucje:
-spółgłoski: sz, ż, cz, dż - zastępowane są szeregami: s, z, c, dz ;
(przykład: myszy - mysy, szafa - safa, żaba - zaba, czekolada - cekolada, dżungla - dzungla)-oba szeregi: s, z, c, dz, i sz, ż, cz, dż - zastępowane są przez szereg : ś, ź, ć, dź ;
(przykład: szafa - śafa, żaba - źaba, czekolada - ćekolada, dżungla - dźungla, sałata - śałata, zapałki - źapałki, cebula - ćebula, dzbanek - dźbanek)
-spółgłoski zwarto szczelinowe: c, dz, ć, dź, cz, dż - mogą też być zastępowane przez - -spółgłoski
szczelinowe: s, z, ś, ź, sz ; (przykład: cebula - sebula, dzbanek - zbanek, ćma - śma, dźwig - źwig, czapka - szapka, dżokej - żokej)
-spółgłoski dentalizowane: s, sz, ś, c, cz, ć - są zastępowane przez spółgłoskę zwartą t ; (przykład: sałata - tałata, szafa - tafa, siano - tano, cebula - tebula, czapka - tapka, ćma - tma)
-głoski z, rz, ź, dz, dż, dź - przez spółgłoskę zwartą d ; (przykład: zapałki - dapałki, rzeka - deka, zima - dima, dzwonek - dwonek, dżokej - dokej, dziki - diki)
2.Przyczyny parasygmatyzmu:
Parasygmatyzm, to najprostsza forma seplenienia. Nie obserwuje się w nim nieprawidłowości w ułożeniu języka, nie ma też wadliwej budowy anatomicznej narządów artykulacyjnych. Dziecko po prostu stosuje zamiennie głoski z trzech szeregów, mówi na przykład: selki zamiast szelki, coło zamiast czoło albo ziaba zamiast żaba, czy szanki zamiast sanki.
3.Terapia parasygmatyzmu:
- ćwiczenia ortofoniczne,ćw. n. artykulacyjnych, usprawnianie zaburzonych funkcji.
- utrwalenie w sylabach, wyrazach w nagłosie, śródgłosie i w wygłosie
· gry dydakt., swobodna wypowiedź dziecka.
rengroch